Ook genoten van pegels die Kolodin richting Van der Sar afvuurde? Likte u duimen en vingers af bij de huzarenstukjes waarmee de Turken door hun poule laveerden? Hebt u ook gezien dat de Kampfgeist van de Duitse nationale ploeg niet voldoende was om de finale te winnen? Het doek is gevallen over het Europese Kampioenschap voetbal. Maar ... over twee jaar is er al het WK. Voor nieuwe emoties en urenlang voetbalcommentaar, op smaak gebracht met een internationale woordenschat.

 

Engelse bakermat

Football is een Engelse uitvinding. Meteen de verklaring waarom u - op en rond het veld - zoveel Engels tegenkomt. Zeker in de beginjaren haalden trainers en commentatoren hun mosterd aan de overkant van het Kanaal. Keeper, goal, back, ... Zelfs clubnamen: Royal Antwerp Football Club, 'RAFC' voor de vrienden - de Belgische voetbalvereniging met stamnummer één. Nederlands voorbeeld met een samenstelling van Nederlandse en Engelse woorden? De 'AFC': Amsterdamsche Football Club.

 

Leenvertalingen

Een deel van die Engelse roots vindt u nog altijd terug. Vernederlandst weliswaar via leenvertalingen. 'Spelen over de vleugels' wil zeggen dat de bal via de buitenspelers passeert - de wing players in het Engels. Of wat dacht u van vrije schop? Een leenvertaling voor free-kick. Iemand een 'pass geven': rechtsreeks afgeleid van to pass the ball to someone.

 

Europese bijdragen

Nadat football ... euh ... 'voetbal' de plas had overgestoken, werd het spel een regelrechte hit - in Europa en de rest van de wereld. De typische speelwijzen van landenploegen en de vindingrijkheid van hun aanhang verrijkten het voetbaljargon met nieuwe woorden.

 

Duits

Iedere voetbalkenner weet dat Die Mannschaft refereert aan de Duitse nationale ploeg die het systeemvoetbal bedacht. Ze grossiert in spelers met Torinstinkt - ook wel eens de vista van een goalgetter genoemd. En Schwalbes (geveinsde overtredingen waarbij je jezelf tegen de grasmat smakt), omdat die gele kaarten bij de tegenstanders opleveren.

 

Italiaans

Aan de Italiaanse Squadra Azzurra hebben we het catenaccio te danken: voetballen met een vergrendelde verdediging waar de aanvallers van de tegenpartij amper doorheen geraken. Oh ja ... zij introduceerden ook de term 'libero' (laatste man). Iets waarvoor Franz Beckenbauer hen nog altijd dankbaar is: had der Kaiser eindelijk een functietitel om op zijn naamkaartje te zetten.

 

Cruyffs

En is er natuurlijk nog de taalkundige inbreng van dé nummer veertien uit de voetbalgeschiedenis: Johan Cruyff. Zijn taaltje schakelt naadloos tussen formeel en informeel, hij gebruikt alleen 'wie' als betrekkelijk voornaamwoord, en spuit spitsvondige gevolgtrekkingen. Die maken zijn commentaar vaak onweerstaanbaar grappig:

• "Je gaat het pas zien als je het door heb."
• "Ieder nadeel heb zijn voordeel."
• "Italianen kennen niet van je winnen, maar jij ken wel van ze verliezen."
• "Je moet altijd zorgen dat je een doelpunt meer scoort als de tegenstander."
• "Als je op balbezit speelt, hoef je niet te verdedigen, want er is maar één bal."

De lijst is schier onuitputtelijk. Zo rijk dat je rustig mag spreken van een nieuwe taalvariant: Cruyffiaans.

 

Voetbaltaal

In 1990 publiceerde René Appel een boek helemaal gewijd aan ... voetbaltaal. Hij belicht alle aspecten van het spel en onderzoekt hoe het zich verhoudt tot het Nederlands. Want voetbaltaal is niet langer exclusief voorbehouden aan voetballers: zelfs politici gebruiken de metaforen en staande uitdrukkingen van de grasmat. .

 

Commentator mét emotie

Iedereen herinnert zich de legendarische "Jef, doet eens iet", "Daar is 'm, daar is 'm!" of "Gooooaal, goal, goal, ..." van Rik. Maar ... wat Jack van Gelder tijdens de match Nederland-Argentinië op het WK van 1998 uit zijn hoed toverde, is óók redelijk geëmotioneerd ...

 

Rik De Saedeleer